De pens
“En op de 4e dag schiep God de koe. Eerst maakte hij de pens en bouwde daar later de rest om heen”. Of het echt zo gegaan is? Feit is wel dat het al dan niet goed functioneren van de pens voor de koe van ongelofelijk groot belang is.
De pens is eigenlijk een uitstulping van de slokdarm, maar dan wel een flinke: een mens past er in: 125 liter!!! De inhoud bestaat uit drie fracties:
- De bovenste laag is de gas laag. Hier bevinden zich de vluchtige vetzuren die worden gevormd bij de vertering van voedselbestanddelen en tezamen in 2/3 deel van de totale energie behoefte van de koe voorzien en door de penswand worden geresorbeerd.
- De middelste, laag, bestaat uit grove voedseldelen rijk aan structuur. Wij noemen deze laag de pensmat. Deze laag drijft min of meer op de pensvloeistof. Hierin vindt de feitelijke vertering (fermentatie) plaats. Vanuit deze laag wordt regelmatig een deel terug naar de bek gevoerd om de bestanddelen te verkleinen: het herkauwen!
- Onderste vloeibare laag met uitverteerde voedselbestanddelen. Deze zijn, omdat de vluchtige vetzuren eruit zijn verteerd, zwaarder geworden en zakken naar onderen op weg naar de boekmaag en de lebmaag, de echte maag van de koe.
Penswerking is de samenwerking van miljarden micro-organismen in de pens en de spiercontracties van de penswand door de koe zelf. Dat laatste zorgt er feitelijk voor dat de inhoud door elkaar wordt gekneed voor een optimale vertering.
Fermentatie is het proces waarbij suikers, zetmeel, plantenvezels en eiwit wordt omgezet in vluchtige vetzuren en microbieel eiwit (nieuwe micro-organismen).Dit proces gebeurd optimaal bij een pH (=maat voor zuurgraad) van 5,8 – 6,6. Bij een kortdurende en geringe afwijking kan dit proces wel tegen een stootje. Maar wanneer er structureel of relatief te veel snel afbreekbare koolhydraten (suikers en zetmeel) in het rantsoen zitten kan de pH-waarde snel dalen (=zuurgraad wordt te hoog). Er worden dan geen vluchtige vetzuren meer gevormd met energiegebrek als gevolg. Uiteindelijk kan de koe zelfs door verder gaande verzuring in coma geraken en overlijden aan verzuring!
Wij onderscheiden op de boerderij 4 rantsoenen:
- Het rantsoen op papier uitgerekend door de voedervoorlichter.
- Het rantsoen wat in de voedermengwagen gaat.
- Het rantsoen wat uit de voedermengwagen komt.
- Het rantsoen in de koe.
Verschijnselen van (Sub) Acute Pens Verzuring:
- Verminderde herkauwbewegingen: minder dan 2/3 deel van de liggende koeien is aan het herkauwen.
- Enkele dagen minder droge stof opname en slome koeien.
- (Milde) diarree
- Schuimachtige mest met veel onverteerde vezels of granen.
- Daling van het melkvetgehalte.
- Te lange klauwen en moeilijke verplaatsing (klauwbevangenheid).
- Dof haarkleed.
Indien 1 of meerdere van bovenstaande kenmerken aan de orde zijn is het van groot belang om snel gezamenlijk de oorzaak op te sporen, eventueel in overleg met de voedervoorlichter.
